Connect with us

Сайхан Түүхүүд

“Би өөрийгөө сурталчлахаар санаа зовоод ичээд байдаг юм”

Published

on

Олон улсын тэмцээн уралдаанд амжилттай оролцож , эх орныхоо нэрийг өндөрт өргөж яваа уран нугарагчдийн нэгэн төлөөлөл МҮДБЭ-Чуулгын уран нугараач МУСТА О.Цэцэглэн хэрхэн амжилттай яваа арга барил болон ур чадварын талаар маш өгөөжтэй зөвлөгөө, туршлагаасаа та бүхэнтэй илэн далангүй хуваалцлаа.

Та зорилгыг юу гэж тодорхойлох вэ? Бид яагаад заавал зорилготой байх ёстой вэ?

Зорилго тодорхойлохоос өмнө хүүхэд өөрийнхөө дур сонирхол буюу өөрийгөө мэдрэх хэрэгтэй.

Эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ авьяасыг нээж хөгжүүлэх тал дээр маш нухацтай хандаж заавал санал сэтгэгдлийг сонсож байж шийдвэрт хүрэх нь зөв болвуу.

Учир нь тэр хүүхдийн болон улс эх орны ирээдүйд нөлөөлөх чухал зүйл явж байдаг учраас эцэг эх өөрийн дур хүслээр зөвхөн харагдах үзэмж эсвэл өнгөцхөн хандлагаар хандаж болохгүй.

Мөн уран нугаралтаар хичээллэх гэж байгаа эсвэл хичээллэж байгаа охидууд би үнэхээр үүнд дуртай юу? Эсвэл би өөр зүйлд илүү сонирхолтой юу гэдгийг өөрөөсөө асуух хэрэгтэй.

Үүний дараа яг одоо миний чадвар хаана ямар түвшинд байна вэ? Өөрийнхөө чадварыг одоо байгаагаас илүү хэрхэн сайжруулах боломж бололцоо байна вэ? гэдгээ дүгнэх хэрэгтэй.

Үүнийг ухамсарлаж бодсоны дараа юу сурах ёстой болон хаана очихоо зорьж бэлтгэл хийх нь бэлтгэлийг улам амттай, улам аз жаргалтай болгоно. Учир нь та зорилготой хүн шүү дээ!

Миний хувьд анх таван настайдаа зурагтаар гарч байсан уран нугарагчийг хараад шууд л ээждээ уран нугараач болно гэж хэлсэн. Харин тэр үед улсын циркт очиж шалгуулахад арай жаахан байсан учраас дараа ирээрэй гэсэн хариу авсан юм. Гэхдээ хэдий тийм жаахан байсан ч гэртээ А,Б сууж, мост унаж, эрүүн дээрээ өнхөрөх, тохойн дээр тогтох гээд анхан шатны элементүүдийг хийж чаддаг болоод найман нас хүрээд Зэсэнхүү багшийн шавь болж бэлтгэл хийж эхэлсэн.

Бэлтгэл эхлэхээс өмнө хамгийн түрүүнд очоод сурсан зүйлээ бататгаад дахин шинэ зүйл оролдоод багшийгаа ирэхээр шалгуулдаг байлаа. Бэлтгэлээсээ ирээд гэрийнхэндээ багш өнөөдөр ийм юм заасан би ийм юм сурсан гээд л бүгдийг нь үзүүлээд унтахдаа хүртэл гэрт байдаг нугаралтын ширээн дээрээ хөнжлөө нөмрөөд унтдаг уран нугаралтад тэгж их дурласан хүүхэд байсан юм.

Хоёр жил гаран хичээллэсний дараа ээж минь Б.Энхцэцэг багшийн студид бэлтгэл хийлгүүлж түүний дараа МУГЖ Л.Энхцэцэг багш руу оруулж 16нас хүртэл бэлтгэл хийлгэсэн юм.

Багшаасаа гараад жинхэнэ биеийг гаргууд гаргана гэдэг шиг л маш их бэлтгэл хийж эхэлсэн .Уран нугарагчдын янз бүрийн бичлэг үзэж ажиглаад л өөрөө хийж үзээд болохгүй бол дахиж бичлэгээ үзээд дахиад л оролдож хичээдэг, бэлтгэл хийсний дараа цамцаа мушгихаар болтлоо их хөлөрч, толгойгоо угаах гээд гараа өргөх ч тэнхэлгүй болтлоо бэлддэг байсан.

Энэ бол дуртай зүйлээ зорилготойгоор үйлдэж түүнээс аз жаргалыг мэдрэх хамгийн сайхан мэдрэмж. Боломжгүй зүйл гэж огтхон ч байхгүй.

Олны дунд тархсан нэг ойлголт бол уран нугаралт хүүхэдтэй болохоос өмнөх эсвэл зөвхөн залуу насны ажил хэмээн яригддаг. Та үүнийг үгүйсгэсэн олон нугарагчдын төлөөлөл нь. Хүүхэд төрүүлсний дараа бэлтгэлдээ ороход ямар байсан бэ?

Үүнийг өрөөсгөл ойлголт гэдгийг батлах бидний дээд үеийн олон олон уран нугарагчид одоо ч дэлхийн өнцөг булан бүрт Монгол улсаа сурталчилж,таниулж яваа. Энэ бол тухайн хүний дур сонирхлоос гадна биеэ хэрхэн авч яваагаас л шалтгаалах асуудал. Бидний уян хатан байдал байнгын бэлтгэл сургуулилтаас шууд хамааралтай.

Хүүхэд төрүүлсний дараах бэлтгэлийг зүйрлэвэл жил бэлтгэл хийхгүй байж байгаад дахин бэлтгэлдээ орохтой адилтгахад дөхөм байх. Миний хувьд байнгын хөдөлгөөнтэй байсан тул хүүхдээ тээх хугацаанд бие их чилдэг байсан. Харин амаржсаны дараа бие нялхардаг учраас тодорхой хэмжээгээр булчингийн хүч суларч, уян хатан байдал алдагддаг юм билээ.

Гэхдээ бага багаар бэлтгэл хийгээд байхад буцаж формдоо орох асуудалгүй санагдсан шүү. Хөл хүнд байх үедээ тэмцээнд оролцохоор шийдсэн учраас гурван сарын дотор эрчимтэй бэлтгэлд орох шаардлагатай болсон. Энэ шийдвэрийнхээ үр дүнд тэмцээндээ амжилттай оролцож өөрийнхөө биеийг илүү мэдэрсэн гэж дүгнэж байгаа. Нугараач охиддоо хандаж хэлэхэд урт хугацаанд уран бүтээлээ хийнэ гэсэн зорилготой бол төрсний дараа биеэ мэдэрч бага багаар биеэ дасгаж байж хүнд элементүүдээ хийж эхлээрэй гэж зөвлөе.

Бидэнд багийн ажиллагаа маш чухал. Харин та “Blue sky” хамтлагийн есөн гишүүдийн нэг. Бид багаар ажиллахдаа юуг анхаарвал илүү амжилт үзүүлэх вэ?

Монте Карло болон У-хань хотод болсон тэмцээн бол маш богино хугацаанд бэлтгэл хийж оролцсон тэмцээн байсан. Биднийг удирдаж авч явсан Б.Ариунаа эгч тухайн тэмцээнд оролцох охидыг сонгосон бөгөөд олон газраас өөр өөр багшийн охидууд ирсэн. Ийм учир бид маш том тэмцээнд бэлтгэгдэж байгаа гэдгээ ухамсарлаж, өндөр хариуцлагатай байж чин үнэнчээр хүчээ нэгтгэн зүтгэсэн.

Бид бүгдийн хандах хандлага яг ижил байсан бөгөөд бэлтгэл болон үзүүлбэрээ хийхдээ “дуугарвал дуу нэг, дугтарвал хүч нэг”гэдэг шиг л байж тун амжилттай оролцсон.

“Blue sky” хамтлагийн багийн ажиллагаа бол бид бие биетэйгээ маш эелдгээр харилцаж ямар нэгэн алдаа дутагдал гаргавал шууд л буруугаа хүлээж түүнийгээ дахиж алдахгүйн төлөө хичээдэг байсан нь амжилттай оролцсоны нэг чухал арга барил нь гэж боддог. Тэгэхээр бие биендээ эелдэг хандаж, алдаа дутагдлаа үнэнчээр хүлээн авч түүнийгээ ухамсарлаж чаддаг байх нь багийн ажиллагааны хамгийн чухал зүйл.

Таныг юу хамгийн ихээр хурцалж идэвхжүүлдэг вэ?

Хүүхэд байхын л их бичлэг үзэж өөрийгөө их хурцалдаг байсан.Одоо ч гэсэн уран нугарагчдын бичлэгийг үзэж энийг хийж суръя гээд л бэлтгэлдээ ордог. Монгол нугарагчдын бичлэгээс үзээгүй үлдсэн бичлэг бараг байхгүй болсон байх.(Инээв)

Таныг их олон төрлийн авъяас чадвартайг ярилцдаг, үлгэр жишээ авч явдаг хүмүүс цөөнгүй бий. Танд эдгээр чадваруудыг хөгжүүлэхэд юу нөлөөлсөн бэ?

Миний эмээ Налайхын театрын уран сайхны удирдаач, найруулагч хийдэг байсан юм. Би их сэргэлэн бас үзэл бодлоо гэрийнхэн болон багштайгаа чөлөөтэй илэрхийлж санал сэтгэгдлээ солилцдог хүүхэд байсан.

Энэ зан чанар маань яваандаа найруулга хийх болон шинийг эрэлхийлэх чадвар болон хөгжсөн гэж бодож байна.

Харин хувцас оёх тал дээр гэвэл ээжээсээ өвлөж авсан чадвар. Бага байхад миний ээж янз бүрийн хувцас, пальто,дээл гээд урлахгүй зүйл байдаггүй байлаа. Энэ нь надад нөлөөлсөн болов уу. Өгөгдөл минь ийм учраас түүнийгээ нээж хөгжүүлж яваа. Харин дуу дуулах их дуртай.Дуу бол миний сонирхол.

Миний ажигласнаар та хувийн маркетинг болон карьераа их анхаарч ажилладаг уран бүтээлч. Танаас карьер бидэнд хэрхэн нөлөөлөх талаар зөвлөгөө авах нь зөв болов уу?

Яг үнэнийг хэлэхэд би карьер болон хувийн маркетингаа тийм ч их анхаараад ач холбогдол өгөөд байдаггүй. МҮДБЭ-театрт ажиллаж эхэлсний дараагаар тайзан дээрээ бичлэг хийлгээд “Yotube”-д байршуулаад бүр мартсан байсан юм. Тэгтэл нэг өдөр гэр бүлийн хүн маань дуу алдаад “чиний бичлэг чинь Монголын хамгийн их үзэлттэй бичлэг юм байна”гэж хэлэхээр нь гайхаад ороод хартал нээрээ л тийм байсан.

Телевиз болон сонин сэтгүүлд ойролцоогоор 30 гаран ярилцлага, нэвтрүүлэгт орсноос хүмүүст хамгийн ихээр түгсэн нь “Зэвүүн яриа” нэвтрүүлэг байсан. (Инээв)

Эргэн тойрныхон болон найз нөхөддөө “Би тийм сувгаар гарна намайг үзээрэйгэх мэтээр хэлж, ярьж огт үзээгүй.

Би өөрийгөө сурталчлахаар санаа зовоод ичээд байдаг юм.

“Монголжингоо” Уран нугарагчдын холбоог үүсгэн байгуулан үйл ажиллагаа явуулдаг учир ажлын шугамын дагуу холбооны охиддоо ажил зуучлах үүрэгтэй.Тэр үүргийнхээ дагуу охидынхоо бичлэгийг интернэтэд байршуулдаг. Тэдгээр бичлэгийг гадны улс орноос хамтран ажилладаг байгууллага болон гэрээ зуучлагч нараас хамтран ажиллах санал хүсэлт ирж холбооны охиддоо танилцуулан ажилд нь зуучилж өгч хувь нэмрээ оруулдаг.

Тайзны ард бид бүгд сандарч, түгшиж айдастайгаа нүүр тулах үе цөөнгүй тохиолддог. Харин та энэ үед өөрийгөө хэрхэн зоригжуулдаг вэ?

Миний хувьд бага зэргийн сандрал байхад зүгээр санагддаг.Учир нь тэрхэн хугацаанд тархи илүү хурдан ажиллаж, нуруу хэвийн үеэс хэд дахин уярах эсвэл илүү гүйцэтгэлтэй хийх гээд “муу юмны ч сайн талыг харах хэрэгтэй”

Сандраад гүйцэтгэлтэй хийж чаддаггүй бол өөртөө итгэлтэй байдлыг тайзан дээр гарахаас өмнө жүжигчин хүн дотороо бүрдүүлэх хэрэгтэй.

Өөртөө итгэлтэй байхын тулд маш сайн бэлтгэл хийсэн байх ёстойгоос гадна түүнийгээ үзэгчдэд хүргэж чадах чадварыг эзэмших хэрэгтэй

Үүнээсээ өөрийгөө мэдэрч илүү сайжрах тал дээр анхаарч ажиллах нь үр дүнтэй гэж бодож байна.

Цогц бэлтгэл гэж юу вэ? Үүнийг хэрхэн хийх вэ?

Цогц бэлтгэл бол зөвхөн нэг талыг дагнаж бэлдэхгүйгээр бүх талыг хөгжүүлэх тал дээр анхаарч ажиллахыг хэлж байгаа юм.

Мэдээж багш бүрийн заах арга барил техник өөр хэдий ч үүнийг анхааралдаа авч хандахад илүүдэхгүй болов уу. Бидний ахмад үе бол дэлхийд уран нугаралтын гайхамшгийг өндөр түвшинд таниулж маш сайхан нэр гавьяаг үлдээсэн үгээр хэлшгүй агуу хүмүүс.

Харин одоо гадныхан бидэнтэй дүйцэхүйц уран нугарагчдыг бэлтгээд эхэллээ. Бид юугаар ялгарах вэ? Ур чадвараар болон гүйцэтгэл, жүжиглэлтээр тэдэнтэй өрсөлдөхүйц буюу өндөр чадварлаг нугарагчдыг бэлтгэх хэрэгтэй.

Иймийн учир уран нугаралтын үүсэж хөгжиж байсан үеийн хэв маягийг эвдэж бидний онцлог болох техник, ур чадвар дээрээ жүжиглэлт, найруулга,зохиомжийг түлхүү оруулж өгснөөр уран нугаралтын гоо сайхан, үзэмж чанарыг төгс илэрхийлэх арга барил болно гэж миний зүгээс харж байгаа.

Асар хурдацтай өөрчлөгдөж байгаа энэ цаг үеийг мэдэрч,шинэчлэл хийж Монгол гайхамшгийг илүү өргөн хүрээгээр дэлгэрүүлэхийг хүсэж байгаагаа нуух юун.

Хүн бүрийн биед бусад хэсгээс арай хатуу эсвэл бэлтгэл хийхээс халширдаг эмзэг цэг бий. Үүнтэй хэрхэн ажиллаж сайжруулах вэ?

Мэдээж хүн бүрийн биеийн онцлог өөр өөр. Гэхдээ” Би угаасаа ийм эсвэл өвдөөд байдаг” гэсэн байдлаар хандвал “Нахиалж эхэлж байгаа модыг удаан ургадаг” гээд тайраад хаяж байгаагаас өөрцгүй. Хугацаа өгөөд тууштай тэмцэх хэрэгтэй.

Бүх зүйл нь мэргэжлийн түвшинд үнэлэгдэх хэмжээний үзүүлбэр байлаа ч ганцхан өвдөг хатуу эсвэл өлмий дутуу байхад л тухайн үзүүлбэрийн чанарыг доош нь зулгаадаг.

Хэдийгээр хангалттай түвшинд хүрэхгүй ч гэсэн ил тод харагдуулахгүй хэмжээнд хүргэх ёстой.

Бид үзэгчдэд илүү өндөр бүр бахдам сэтгэгдэл төрүүлэхийн тулд өөрийн биеийн онцлог болох давуу талыг ашиглаж үзүүлбэрээ найруулж сул талаасаа илүү давуу талаа тодотгож хүргэх хэрэгтэй.

Та чөлөөт цагаа хэрхэн өнгөрөөдөг вэ?

Чөлөөт цагийг ихэвчлэн охиныхоо хүмүүжилд зориулж байгаа. Заримдаа цаг гарвал хувцас оёж байгаа.

Таны хандлага сэтгэлгээнд хүчтэй нөлөөлсөн ном зохиол, өгүүлэг эсвэл хэн нэгний хэлсэн үг бий юу?

Дунд ангид байхдаа А.Буйлов хэмээх зохиолчийн “Их нүүдэл”романыг уншиж байсан минь их зүйлийг ойлгуулсан юм. Тухайн зохиол дээр цаатан угсаатны амьдрал ахуй, хүн байгалийн хүйн холбоог энгүй сайхнаар бичсэн бөгөөд зохиолын гол баатар болох Николка хүү өвчтэй эхийнхээ төлөө хэн хүний зүрхэлж хийж чаддаггүй цаа маллахаар зориг шулуудаж буйгаар уг зохиол өрнөдөг. Байгалын хэлж ирэхгүй араншинд дасан зохицож тэсвэр хатуужил, эр зориг, ажилсаг хөдөлмөрч зан, , аливаа зүйлийн мөн чанар болон хэзээ ч өөртөө ханаж болохгүй улам илүү хичээх хэрэгтэй гэдгийг энэ агуу зохиол надад ойлгуулж өгсөн.

Дахиж шинээр юу сурахыг хүсч байгаа вэ?

Их л олон зүйлийг сурч мэдэхийг хүсэж байна. Түүх болон философи надад их сонирхолтой санагддагаас гадна олон зүйлийг зааж, ойлгуулж харах өнцгийг өөрчилдөг учраас энэ талын мэдлэгийн цар хүрээгээ өргөнөөр тэлнэ гэж зориод байгаа.

Үүнээс гадна загварын дизайнер хийх хүсэл сэтгэлд минь бий. Болохгүй зүйл байхгүй учир ханцуй шамлаад л хийнэ гэж төлөвлөж байгаа.

Та юунд хамгийн их талархаж явдаг вэ?

Байгаа бүхий л зүйлдээ талархаж байна. Сайхан ажлын хамт олон, Эх орон, ээж аав , үр хүүхэд, найз нөхөд, болон уран нугараач болсондоо туйлын их талархаж явдаг даа.

Тайз танд ямар мэдрэмж өгдөг вэ?

Тайзан дээр гарахаар буумааргүй бүр яг тэр мөчдөө л байгаад баймаар санагддаг. Загас усандаа эрх чөлөөтэй гэдэг шиг дураараа сэлж байгаа загас мэт үгээр илэрхийлэх аргагүй тансаг мэдрэмжийг тайзнаас мэдэрдэг.

Дэлхийд улсынхаа нэрийг гаргаж яваа охид болон шинээр бэлтгэгдэж байгаа уран нугарагчдад хандаж юу захиж хэлэх вэ?

Гарал угсаа, үүх түүх, удам судраа таньж мэдэх тусам хүн ямар яваа болон яаж явах ёстойгоо ойлгодог учир түүхээ судлаасай гэж хүсдэг. Та бол улсынхаа өмнө маш том үүрэг хүлээсэн албан хаагчаас өөрцгүй. Таны эх орныг танаар дүгнэж танаар төсөөлөх учир ур чадвар, хувь хүн, ёс зүйн алдаа дутагдлыг бүү гаргаарай.

Өдрөөс өдөрт аливаа бараа бүтээгдэхүүн улам илүү чанаржиж, дээшилж байдаг шиг бид ч бас сул назгай,хэнэггүй байдлыг халж “ Хаа яваа газраа сайн байж, сайхан байж, эргээд очиход үнэ цэнэтэй, буцаад очиход нэр хүндтэй байхыг” Монгол улсын уран нугараач,хүндэт иргэн та оюундаа тунгааж цааш цаашдаа ухамсарлаж хичээж яваарай.

Бидэнтэй ярилцаж санал сэтгэгдлээ солилцсонд танд туйлын их баярлаж байгаагаа илэрхийлье. Цаашдын уран бүтээлд нь өндрөөс амжилтыг хүсэн ерөөе!

Баярлалаа.

Ярилцсан : Ж.Ичинхорлоо

Эх сурвалж: Монголын Нугараачид

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Сайхан Түүхүүд

Соёлтой байцгаая. Жишээ нь: Хүний нас, цалинг битгий асуу!

Published

on

By

Орчин үеийн хүн дагах хэрэгтэй ДҮРЭМ…

  1. Хэн нэгэн рүү хоёр удаа угсарч бүү залга…

Утсаа авахгүй байгаа бол ямар нэгэн чухал ажилтай байна гэж бод…

  1. Хэн нэгэн чамайг өдөр/оройн хоолонд урьсан бол меню дээрх хамгийн үнэтэй хоолыг битгий захиал…
  2. “Гэрлээгүй л байна уу”, “Хүүхэдтэй болоогүй л байна уу”, “Яагаад машин авдаггүй юм бэ” гэх мэтийн хачин асуулт бүү асуу…

Чиний асуудал биш…

  1. Ард яваа нэгэнд хаалгаа нээлттэй үлдээ…

Эрэгтэй, эмэгтэй, хөгшин, залуу хэн ч байлаа гэсэн…

Нийтийн дунд хүмүүст сайн хандлаа гээд чи доошоо орчихгүй…

  1. Таксины төлбөрийг найз чинь төлбөл дараагийн удаа өөрөө төлөхийг хичээ…
  2. Санаа бодлын олон өнгийг хүндэл…

Чамд 6 гэж харагдаж байхад эсрэг талын хүнд 9 гэж харагдана гэдгийг бүү март…

Хоёрдох бодол хувилбартай байхад дөхөм гэдгийг сана…

  1. Хүний яриаг бүү тасал…

Бүгдийг сонс, бүгдийг филтерд гэсэн үг байдаг…

  1. Хэн нэгэн чамд тусалсан бол “баярлалаа” гэж заавал хэлж бай…
  2. Хэн нэгнийг “явуулах”, егөөдөхөд нөгөө хүн дурамжхан байвал нэн даруй зогсоо…
  3. Нийтийн дунд магт, хол аваачиж загна…
  4. Хэн нэгний жингийн талаар хэзээ ч битгий коммент хэлж бай… “Чи гайхалтай харагдаж байна” гэхэд л болно…
  5. Хэн нэгэн утсан дээрх зургаа үзүүлвэл баруун эсвэл зүүн тийш битгий эргүүл…

Ямар ч зураг байгаа юм билээ…

  1. Найз чинь эмчид үзүүлнэ гэвэл яагаад гэж бүү асуу…

Гайгүй байгаасай гэж л хэл…

  1. Захиралтай харьцдаг шигээ цэвэрлэгчтэй харьц…

Өөрөөсөө доорх хүмүүстэй муухай харьцвал хүмүүс чамайг таалахгүй харин эсрэгээрээ, сайхан харьцвал хүндлэнэ…

  1. Хүн чамтай ярьж байхад утсаараа оролдох нь бүдүүлэг зан…
  2. Асуугаагүй байхад хэзээ ч битгий зөвлөгөө өг…
  3. Хүмүүсийн нас, цалинг битгий асуу…
  4. Хэн нэгэнтэй гудамжинд таарч ярьвал нарны шилээ авч ярь…

Энэ бол хүндлэл…

  1. Ядуусын дунд баян тарганаа гайхуулж бүү ярь…

Үргүй хүмүүсийн дунд хүүхдүүдийнхээ тухай бүү ярь…

  1. Сайхан мессеж хүлээж авсан бол баярлалаа гэж хариулж байхыг хичээ…
Continue Reading

Сайхан Түүхүүд

60 насны босгон дээрээ удам залгах үртэй болсон эрхэм

Published

on

By

Алдарт жүжигчин Цагааны Цэгмидийн хүү жүжигчин Ц.Төмөрбаатар 60 эргэм насандаа нуган үртэй болжээ. Тэрбээр залуудаа Ю.Цэдэнбал даргын дүрийг бүтээж гавьяат жүжигчин цол авч байсан билээ.

СУИС-д багшилж байхдаа оюутнуудынхаа дундаас өөрөөсөө 10 гаруй насаар дүү бүсгүйг амьдралынхаа ханиа болгосон гэдэг. Тэд найман жилийн өмнө анхны охиноо өлгийдөн авч байсан бол  залуу гэргий нь хэдхэн хоногийн өмнө нярайлж, хосууд хүүтэй болжээ. Ийнхүү МУГЖ Ц.Төмөрбаатар 60 насны босгон дээр удам залгах хүүтэй боллоо.

Монголын урлагийн түүхэнд зуун жилийн турш үгүйлэгдэж яваа Цагааны Цэгмид хэмээх энэ хүмүүн 1905 онд хуучнаар Түшээт хан аймгийн Хүдэр харуулын Сүвсүүл баруун бэлчир гэдэг газар буюу одоогийн Булган аймгийн Сайхан суманд төржээ. Ц.Цэгмид гурван нас хүртлээ Булган аймгийн Сайхан суманд байсан бөгөөд гэрийнхэн нь өртөө харуулын албанд тохоогдон Сэлэнгэ аймаг руу шилжсэнээр Сэлэнгэ аймгийн Харуул гэдэг газар өсч торнисон гэдэг.

Аав ээж нь түүнийг төрөхөд уг нь Батсүх гэж нэрийдсэн аж. Гэвч хүү долоон насандаа нэг их өвдөж. Тухайн үед эмч домч гэж байгаагүй учир аав ээж нь лам бараадаж учрыг лавлавал нэр нь хүнддэж хэмээн оношилж Цэвэгмид хэмээн нэрийдсэн гэдэг. Гэвч энэ нэр яван явсаар нэг л мэдэхэд Цэгмид болсон гэх.

Удам  дамжсан авьяаслаг  жүжигчдийн нэг Ц. Төмөрбаатар багадаа тун ч дэггүй нэгэн байжээ. Багаас шүлэг унших дуртай байсан түүнийг ахлах ангид ороход алиалагчаас эхлээд олон хошин шогийн номерт оруулах гэж багш нар байдгаараа хөөцөлдсөн ч бараагүй гэдэг.

Цэл залуухан 25 насандаа Төрийн соёрхолт хэмээх хүссэн аавын хүү аваад байдаггүй хүндтэй шагналыг зүй ёсоор гардаж, хамгийн гайхалтай нь өөрийнхөө хүсэлтээр буцааж байсан бардам монгол эр. Энэхүү шагналыг авсаныхаа дараа тэрбээр хүмүүсийн хар цагаан хэл аманд орж маш хэцүү байсан гэдэг. Хувь хүний хувьд. Ингээд л төрийн соёрхолтоо буцаасан.

Тэрбээр нэг хэсэг сархад зооглодог байжээ. Тэгээд сархад хүний амьдралд ямар их гай болдгийг мэдмэгцээ өөрийн ухамсраараа биеэ татаж авсан гэдэг.  Одоо тэрээр айраг ч уудаггүй. Сархадны талаар түүний хэлсэн цөөн хэдэн үгс: Хүн жигших тусам улам жигшдэг юм байна лээ. Тухайн үедээ жаргалыг амсдаг л байх. Тэр нь гарсны дараа ямар зовлон болох вэ. Уусан тохиолдолд юу ч хийхийг бүү мэд. Би эцэг эхийн хайр энэрлийг мэддэг учраас ухаараад гарсан.

Хүнд өвчтэй эхнэрээ асран сувилж, гэр орноо түшигтэй сайн ханийн ёсоор авч яваа гүндүүгүй нэгэн эрийн амьдралаар хүнийг хайрлах сэтгэлийн хүч ямар гайхамшигтай болохыг харуулсан бүтээл. Үзэгч олны сэтгэлийн утсыг хөндсөн энэхүү кинонд МУГЖ И.Одончимэгийн хамт гол дүрд тоглосон.

-Таны багад шинэ жил ямар болдог байсан бэ?

-Надад жил бүрийн шинэ жил, наадам сайхан болж үлдсэн. Бага байхад алим, жүрж ховор байсан. Арванхоёрдугаар сар гарангуут “Шинэ жил болох нь эдгээр жимсийг идэх нь” гэж бодохоор бараг нойр хүрдэггүй байлаа. Гацуур модоо чимэглэх гэж их л догдолдог байж билээ. Тэр үед одоогийнх шиг хиймэл гацуур байгаагүй тул ойн хамгаалагчаас зөвшөөрөл авч уулнаас ориг гацуур чаргаар авч ирж, гэрийнхээ хойморт зална. Гялгар, гоёмсог чимэглэл байдаггүй байсан болохоор өнгийн цаасаар элдэв янзын амьтны дүрс хайчилж өлгөдөг байсан. Мөчир дээр нь хөвөн наана. Цас тогтсон мэт харагдуулах гэж тэр л дээ.

-Өвлийн өвгөнөөс бэлэг их авдаг байв уу?

-Айлд өвлийн өвгөн нэг их ирдэггүй байсан. Харин цэцэрлэг, сургуульд жил бүр ирнэ. Тэр болгонд л бэлэг авна шүү дээ.

-Өвлийн өвгөн байдаг гэдэгт итгэдэг л байсан биз дээ?

-Тэгэлгүй яах вэ. “Энэ өвгөн хаанаас, юугаар ирдэг юм бол” гэж их бодно. Цэцэрлэгт байхад багш биднийг нэг ангид оруулаад “Өвлийн өвгөн аав ирэх гэж байна. Томоотой суугаарай. Үймүүлдэг хүүхдэд бэлэг өгдөггүй юм шүү” гэхээр нь томоотой нь аргагүй сууна. Нэрсийн дарааллаар дуудаад бэлэг өгөхөөр нь нэрээ сонсохгүй өнгөрөөчих вий гэж бодоод аль болох чих тавина. Ингэж, ингэж бэлгээ авсныхаа дараа нимгэн трико өмссөн цасан охидыг нь хараад “Даардаггүй юм байх даа. Цасан охид юм чинь арга ч үгүй байлгүй дээ. Харин чаргаар ирдэг гэсэн. Морь, бугын алийг нь хөлөглөж ирдэг юм бол” гээд л бодно шүү дээ.

-Шинэ жилийн үеэр хөгжилтэй зүйл олон тохиолддог. Та өөрт тохиолдсоноо сонирхуулаач?

-Цэцэрлэгт байхад аав минь нэг удаа ангийн шинэ жилд оролцохдоо хатуулгатай цаасаар баатрын хувцас хийж өгч, бэлэг болгож билээ. Тэр жилийнх бол надад сүүлийн хэдэн жил тохиогоогүй сайхан шинэ жил байсан. Тэр оны шинэ жилийн баяр өнгөрөхөөр хувцсаа ангийнхаа толины ард хадгалж байгаад дараа жилийн шинэ жилээр өмсөх гэтэл багтдаггүй. Миний уурлах, уйлах гэж жигтэйхэн. Гэртээ уруу царайлсан амьтан иртэл аав “Миний хүү яагаад уурлачихав” гэв.

Учраа хэлтэл “Үүнд уурлах юу байх вэ. Аавдаа зүгээр л хэлчихгүй. Дахиад хийгээд өгье” гээд шөнөжин сууж байгаад өмнөхөөсөө гоёор сэлэмтэйг хийж өгсөн. Гэвч миний сэтгэлд өмнөх нь илүү үлдсэн болохоор нэг их баярлаагүй. Хүүхүүд ч “Би өмсч үзье” гэхээр нь “Үгүй, би бол Цогт тайжийн хүүхэд. Ганцаараа л ийм сэлэм, хувцастай байна” гэж онгирно. Ангийн хүүхэд “Баатар хүн сахалтай байдаг. Чамд алга” гэхээр нь балын харандаа цаасан дээр үрж байгаад хурууныхаа үзүүрээр арчиж, сахал хийнэ. Миний нас ахиж яваа ч шинэ жил болох бүрт тэр шинэ жилийг боддог юм.

-Баатрын хувцас өмсөж байсан тэр үе таныг урлагт хөтөлсөн байж болох уу?

-Магадгүй. Аавыгаа дагаж олон жүжигчинтэй уулзахын зэрэгцээ тэднийг тайзны ард хувцсаа сольж, өмсч байгааг харах их сонирхолтой байсан. Дунд сургуульд урлагийн үзлэгээр шүлэг их уншина. Харин ахлах ангид ороход багш алиалагчаас эхлээд олон номерт оруулах гэхэд нь зугтдаг болсон. Хүнд зөн совин гэж байдаг. Угаасаа л драмын жүжигчин болох учиртай болоод л хошин шогийн номероос зайлсхийгээд байж л дээ.

-Таныг их хөдөлгөөнтэй хүүхэд байсан гэдэг юм билээ?

-Тийм ээ. Өөрөө тийм хүүхэд байсан болоод ч тэр үү ийш, тийш үсчсэн, сахилгагүй хүүхдэд хайртай. Ийм хүүхэд том болоод амьдрал үзэхээрээ гүйлгээ ухаанаараа ном уншсан, ноомой хүүхдээс илүү ихийг тооцоолсон байдаг юм. Жишээ нь, хүн сууж байхад ширээнийх нь доогуур мөлхөж ороод гутлых нь үдээсийг сандлын хөлтэй уячихдаг байсан. Мөн эмэгтэй хүүхдийн үсийг сандлынх нь түшлэгтэй холбочихно.

Цас орохоор ангийнхаа хүүхдүүдийн хүзүү, энгэр рүү хийнэ. Одоо аль нэг жүжигт тоглож байхад тийм үйлдэл гарга гэвэл найруулагчаасаа асуулгүй тодоор гаргачихаж чадна. Би тэдгээр үйлдлийг багаасаа цуглуулж, их урлагт эргэлт буцалтгүй орсон.

-Та ахлах ангид ороод янз бүрийн урлагийн үзлэгт тоглохоо больсон юм уу?

-Би дургүйдээ болиогүй. Хамгийн гол нь их ичдэг болсон юм. Тэр байдал оюутан болоод ч салаагүй. Харин багш, найз, жүжигчдийн тусламжтайгаар бүрэг зангаа орхисон.

-Аавтайгаа уран бүтээлийн талаар ярилцдаг байв уу?

-Намайг долоон настай байхад аав маань өөд болсон болсон учир уран бүтээлийн талаар ярилцаж чадаагүй ээ. Бид хоёр түрдэг дугуйны талаар ярьж байсан нь харин санаанаас гардаггүй юм. Тэр үед хүүхдүүд төмөр утас тахийлгаж байгаад дугуй түрж тоглодог байлаа. Би тэгж тоглох гэсэн чинь түрдэг төмөр байдаггүй.

Аав “Ховилтой модоор түр” гэв. Би тэр хүүхдүүд шиг төмрөөр түрэх гэж дургүйцэхэд “Хүн хийе гэсэн зүйлээ өөр өнцгөөс ч гэсэн чадъя гэвэл болдог юм” гэж билээ. Үүгээрээ намайг ухаажуулж байж.

-Таны аав “Энэ шар л урлагийн хүн болж магадгүй” гэж ээжид тань хэлж байсан гэдэг. Багаасаа танигдаад байж ээ …

-Тийм. Өөрийнх нь зөн совинд би жүжигчин болмоор санагдсан юм байлгүй. Тиймээс ч би хичээж явна.

-Анх урлагт хөл тавихад юу бодогдож байв?

-Аавыгаа өөд болсоноос болсноос хойш 12 жилийн дараа анхны бүтээл “Хүний амь” кинонд тоглосон. Тэр үед би “Нэг юм тоглосон боллоо доо” гэж бодсон. Харин ээж маань урлагийн хүн биш болохоор ингэж л тоглох ёстой байх гэж бодсондоо нэг их юм яриагүй. Гэхдээ тэр киноны дараа уран бүтээлчдэд шагнал гардуулахад би ээждээ бүх мөнгөө өгсөн.

Тэгэхэд “Миний хүү одоо л тусад орох нь дээ. Аав нь урлагт 10 жил зүтгэсний дараа “Одоо л би жүжигчин болох нь дээ” гэж байсан. Чи сайн жүжигчин болъё гэж бодож байвал аливаа дүрд тоглосон шиг тогло. Үгүй бол зүгээр нэг дүрд ороод гардаг хүн шиг тоглох хэрэггүй” гэж хэлсэн. Тэр үг надад ихийг ухааруулсан шүү.

-Олонд танигдаж эхлэхдээ биеэ тоож байв уу?

-Миний аав олон шавьтай. Зарим нь надад аав шиг минь ханддаг. Тэд надад “Миний дүү үргэлж л хүүхэд зангаараа байгаарай. Битгий биеэ тоогоорой” гэж байнга хэлдэг. Би угаасаа тийм зан гаргахгүй л дээ. Харин ч тийм зан гаргаж байгаа хүмүүсийг харахаар дургүй хүрээд байдаг юм. Хүн сайн байж болно. Харин сагсуурах хэрэггүй л байхгүй юу. Одоогийн томчууд яг ийм зантай. Зиндаархаад л. Надаас мөнгөөрөө л илүү болохоос тэдэнд өөр юу байгаа юм бэ. Зарим нь хөгийн зан гаргаад байдаг юм.

-Та одоо ямар дүр бүтээхийг хүсч байна вэ?

-Хүний хүсэл мөрөөдөл хязгааргүй болохоор тийм дүр бүтээчих юмсан гэж бодолгүй яах вэ. Нас ахиж яваа болохоор жирийн малчин Монгол эрийн дүр бүтээхийг хүсч байна. Чөлөөт уран бүтээлч гэсэн нэр зүүсэн болохоор санаанд тохирсон дүр байвал үгүй гэхгүй. Гавьяат жүжигчин Н.Ариунболд (Бооёо) нэг сонинд ярилцлага өгөхдөө намайг “Төмөрбаатар тийм л сайн юм бол над шиг хэдэн хүн удирдаад хошин шог тоглоод явахгүй яасан юм бэ” гэж хэлсэн байна билээ. Би драмын жүжигчин болохоос хошин шогийн жүжигчин биш. Тэгээд ч Хүүхэд залуучууд театрыг минь И.Нямгаваа гэдэг хүн байхгүй болгоогүй бол би хүнд ингэж хэлүүлээд явахгүй байсан.

-Таныг би залуудаа их омголон байсан болов уу гэж боддог юм?

-Угаасаа шартай хүүхэд байсан. Зөв юмны өмнө хэзээд бат зогсдог. Одоо ч иймээрээ. Надад нэг бодол байдаг юм.

-Та “Миний аавын нэрийг шавь нараас нь эхлээд олон хүн барьдаг. Тэгсэн хэрнээ хөшөөг нь ч босгоогүй байна шүү дээ” гэж хэлж байсан?

-Тэр үед би жаахан шарлахсандаа тэгж хэлсэн байж магадгүй. Би аавдаа зориулж хөшөө босгох гэж их хичээсэн. Гэвч бараагүй. Харин одоо чадахаар болсон. Гэхдээ одоо зарим хүн амьд хэрнээ өөрсдөдөө хөшөө босгуулах гээд байгаа болохоор больсон. Тиймээс Цагааны Цэгмид гэдэг хүн байсан уу байсан, кино урлагт дийлж байсан уу, дийлсэн нь үнэн юм чинь би өөрөөр мөнхлөх гээд яах вэ дээ. Би зүтгэсэн зүтгээгүй ард түмэн аавыг минь мэдэх юм чинь.

-Таны аав ер нь хэдэн шавьтай вэ?

-13. “Итгэлт баян” А.Очирбат агснаас эхлээд олон сайн жүжигчин бий. Кино урлагийн дээд сургуулийн кино драмын ангид багшилж байсан жүжигчин Д.Маамхүү гуай ч байна. Энэ хүн одоо ямар ч гавьяа, шагналгүй явна. Чөлөөт уран бүтээлч гэсэн гудамжинд дэлгэрсэн үгээр өөрийгөө баясгаад таарсан кинондоо тоглоод явж байна.

-Таны эгч СУИС-ийн төгөлдөр хуурын багш, дүү Төмөрхуяг, Төмөрсүх нар тань жүжигчин, балетчин мэргэжилтэй. Жүжигчид “Ц.Цэгмидийн хүүхдүүдийг дарж бай” гэсэн байдаг юм билээ. Яагаад ингэж хэлсэн юм бол?

-“Ц.Цэгмидийн хүүхэд гэхээр л бүгд урлагийн хүн болж байдаг юм уу. Тэднийг дарж байх хэрэгтэй” гэсэн яриа өвгөчүүдээс гарсан. Дараагийн үе нь ч хэрэгжүүлэх гэж явна. Гэхдээ чадахгүй л дээ. Авьяас билэг агуу юм чинь биднийг хэчнээн дараад ч дийлэхгүй. Тэд бидэн шиг дийлж жүжиглэж чадахгүй болохоороо ингэж хэлэхээс ч яах вэ дээ. Ийм яриа гаргасан хүмүүсийг би мэднэ.

Хэрвээ би тэдэн шиг хэн нэгнийг зулгуйдаад явсан бол Ардын жүжигчин, Хөдөлмөрийн баатар цолыг хүртэх байсан. Гэхдээ би тэгэхгүй. Миний биеэр “Шударга бай” гэсэн үг урсч байгаа. Биднийг дарах гэсэн хүмүүс ингэж яриад явж л байг. Ц.Цэгмидийн хүүхдүүдийг дарав ч далдайна, булавч бултайна.

-Энэ үгийг анх сонсоод эмзэглэсэн үү?

-Үгүй. Миний дотрыг улам загатнуулж, юу чаддагаа харуулах хүслийг бадраасан. Улам өндөр ургана даа.

-Та Тэмүүжин, Жамуха хоёрын дүрийг бүтээсэн. Аль нь хэцүү байсан бэ?

-Энэ хоёрын дүр нэг үеийн баатарлаг түүх болсон. Жамух бол надад илүү ааг, омогтой, зорилгынхоо төлөө оюун ухаанаа зарцуулсан хүнээр төсөөлөгдсөн. Тэмүүжин өөрийнхөө цаг үеийг зөв ухаарсан. Одоогийнхоор бол менежмент сайтай гэсэн үг. Аль, аль нь хэцүү байгаагүй ээ.

-Одоо хоёулаа таны гэр бүлийн талаар ярилцья. Гэр бүлээ манай уншигчдад танилцуулаач …

-Гэр бүлийн маань хүнийг Б.Отгончимэг гэдэг. Уг нь урлагийн хүн. Одоогоор хувиараа уул уурхайн компани байгуулаад ажиллаж байна. Том охиныг Биндэрьяа, бага охиныг Сүндэрьяа гэдэг. Өөрөө жүжигчин болно гээд байгаа. Яг жүжигчин болно гэвэл хойд хөрш рүү явуулна. Тэнд сургалт сайн л даа.

-Эхнэр тань таниас насаар нэлээн бага гэж сонсогдсон …

-Тийм ээ. Хүмүүс ийм сонин юманд их дурладаг л даа. Би 60 настай байгаад 18-тай бүсгүйтэй суусан ч яадаг юм. Миний аав ээжээс 21 насаар ах байсан. Харин би эхнэрээсээ 14 насаар ах. Хэн хэндээ хайртай байгаад, амьдралаа сайхан авч явж чадаж байвал болно шүү дээ.

-Охидынхоо нэрийг та хайрласан уу?

-Тийм. И.Нямгаваа бид хоёр сайхан цагт Хүүхэд залуучуудын театрт ажиллаж байхад манай том охин ээжийнхээ гэдсэнд байсан юм. Тэр үед түүний хүүхэд “Би Сүндэрьяа дүүдээ чихэр өгнө гэдэг байгаа. Тэгэхээр нь би “Сүндэрьяа дүү чинь хаана байгаа юм” гэсэн чинь манай эхнэрийн гэдэс рүү заасан. Тиймээс хүүхэд тэгж байгаад нь бэлгэшээгээд энэ нэрийг өгсөн. Манайхан анхны хүүхдээ Батаар эхлүүлж нэрлэсэн бол бусдыг нь ч төстэй өгдөг зантай шүү дээ.

-Ярилцсанд баярлалаа. Уран бүтээлийн өндөр амжилт хүсье.

Эх сурвалж: MNB.MN

Continue Reading

Дотоод мэдээ

Манай хөрш гээд нэг өвгөн бий. Хадгаламжиндаа 4 сая доллартай

Published

on

By

Миний бие иргэдийнхээ хөдөлмөрийг үнэлэх, иргэд хөдөлмөрөө шударгаар үнэлүүлэх тухай олон жил бичиж байна. Энэ бол манай хөрш айл. Тэтгэврийн хоёр хөгшин аз жаргалтай, эрүүл чийрэг, сайн сайхан амьдардаг айл. Энэ л байшиндаа олон жил амьдарч, цэцэрлэгээ олон жил арчилж байгаа өрх.

Нөхөр нь насаараа манaй энэ хотод байх дээр үед машины дугуй, усан гутал хийж байсан үйлдвэрт ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан хөгшин. Маш ажилсаг хүн. Манайд байсан бол Хөдөлмөрийн баатар, АИХ-ын депутат байхаар хүн. Норвегид хүний хөдөлмөрийг дээд зэргээр үнэлдэг болохоор ид хөдөлмөрлөх насандаа шударгаар ажиллаж, хөдөлмөрлөн их мөнгө хуримтлуулж чадсан хүн.

Нэг удаа би зориглон асуухад энэ хөгшин банкинд хадгаламжиндаа 28 сая кронтой гэж хэлсэн. Манайхаар бол 4 сая ам. доллар гэсэн үг. Дээр нь энэ тохилог, байшингаа газартай нь хөгшинтэйгээ хамтран эзэмшдэг. Өөрсдийн хэрэгцээнд хангалттай жижигхэн машинтай. Голдуу л дугуй унах, алхаж гүйхээ л эрхэмлэдэг хоёр. Зундаа бол цэцэрлэгтээ, өвөлдөө бол цасаа цэвэрлэн ажиллаж өнждөг.

Долоо хоногтоо нэг удаа үйлдвэр дээрээ очиж өдрийн хоол идэн баярлаж байгаад ирдэг. Зундаа Грек, Кирпт амардаг байсан бол сүүлийн жилүүдэд Хорватад очиж амардаг болсон.Хөгшин нь бoл насаараа эмнэлэгт сувилагч хийсэн. Норвегид сувилагчийн нэг удаагийн гараан дээр төлдөг мөнгө 3500 крон. Манайхаар бол 400 орчим ам. доллар буюу 1 сая төгрөг. Нэг сардаа өөрөө хүссэн тоогоороо ажиллаж болно.

Сардаа 10 удаа ажилдаа гарлаа гэхэд 10 сая төгрөг болно. Одоо энэ хоёр хөгшин өдөртөө маш идэвхитэй ажиллаж, алхаж эрүүл мэнддээ анхааран хөгжилтэй, aз жаргалтай амьдардаг. Энэ өрх Норвегийн нийгмийн жирийн л нэг жишээ. Хоёр охинтой. Охид нь Норвегийн зүүн эргийн том хот болох Молде, Ставенгерт амьдардаг. Өөрсдийн гэсэн сайн сайхан амьдралтай хүмүүс байдаг.

Норвегийн иргэн бүр бүгд ажилтай, цалинтай, хөрөнгөтэй болохоор өрх гэрүүд аз жаргалтай амьдарцгаадаг. Дээр нь энд эм, эмнэлэг, бүх шатны сургуулиуд төлбөргүй. Манай хөршийнх бол ажилчин ангийн төлөөлөл бөгөөд энэ улсад ийм л Чинээлэг дундаж давхаргыг зонхилон байгуулж байна.

Др. М. Найданхүү. 2016.05.20.

Continue Reading

Trending