Connect with us

Сайхан Түүхүүд

Өнгөтэй явахад зүүгдсэн бүсгүйг өөрийн болгож бүү харамлаа

Published

on

Бавуугийн Лхагвасүрэн:

“Айлын хүүхдүүд дунд алт ч бий гууль ч бий, алийг нь сонгож нөхөрлөхөө өөрөө шийд. Алт урвалдаад олон хувирдаг, гууль гандсан ч өнгөө алдадгүйг зүгээр л сана.

Амаа мурийлгаж цээжээ түрсэн алиа гарууд зөндөө таарна, хараа өндөр хажуугаар нь зөр. Чаддаггүй чацаганууд бөөнөөрөө байдаг, чаддаг нь угаасаа даруу байдгийм. Ядарсан нэгэн таарвал бөхийж хүндэл, тэнгэр хардгийм чамайг.

Мөнгөтэй явахад ойртсон хүнийг нөхөрт хэзээч бүү тооц. Өнгөтэй явахад зүүгдсэн бүсгүйг өөрийн болгож бүү харамла. Бусдаас өөрийгөө онцгой гэж хэзээч битгий бод, ээж чинь чамайг эвэр, сүүлтэй төрүүлээгүй билээ. Онцгойрч сондгойрч тодормоор бол олигтой сур, их унш, сайн унт, зөв хоолло.

Нас чинь дандаа залуу байхгүй, намайг дагаад намаржаад л ирнэ. Зүс чинь үргэлж толигор байхгүй, үс чинь цайгаад гундаад л ирнэ. Шаардлагатай гэвэл худлаа хэл, харин худалч болж амьдрах хэрэггүй. Зайлшгүй гэвэл зодолд сайхан, заавал дараа нь уучлал гуй. Хүний нүдийг эгцлэн харж, дотор нь ортол өрөмдөж сур, түүнийг таних шилдэг зам. Сэтгэл сайтыг бүү март, ачийг хариул.

Олон найзаар халаас дүүрдэг хорвоо, орхигдоод гээгдээд зугтаадаг нь амьдралын жам, тоотой нь үлдэнэ тэднээ гамна. Олон охид энгэр чимнээ, өөрийг чинь гурав хувилах нь ганц л бий, түүнийгээ л хай. Олсон цагтаа бүхнээ зориул. Сурсан эрдэм чинь төгс бол өлсөх зовлонг үзэхгүй, сураагүй зүйлдээ харамсалгүй гуйвж дайвалгүй цэх бай.

Нүгэл нэгийг үйлдвэл хоёр буянаар хариулж бай. Эрх мэдэлд бүү шуна, эд хөрөнгө бүү хураа. Эрүүлийг хүс, ээжийгээ үргэлж тойр. Аавынхаа чадаагүйг хийчихвэл бахарх, асаасан голомтоо бат сахь. Нэг л өдөр би өнхөрнө, нээх гашуудах шаардлага үгүй. Эвийг дандаа хичээ, эх орноо үргэлж хайрла хэмээн залуучуудад сургамж үлдээж байжээ.

Монгол Улсын Төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч “Болор цом” наадмын гурван удаагийн эзэн, драмын урлагийн “Гэгээн муза” наадмын хоёр удаагийн шагналт, утга зохиолын “Алтан– Өд” наадмын хоёр удаагийн шагналт, Монголын зохиолчдын эвлэлийн шагналт, Америкийн дэлхийн утга зохиолын их сургуулийн хүндэт доктор, эрдэмтэн С.Лувсанвандангийн нэрэмжит гоо зүйн дээд шагналт Б.Лхагвасүрэнтэй аавынх нь талаар ярилцлаа. Түүнтэй аавынх нь тухай ярилцах санал тавихад “Би ер нь аавыгаа нэг их яриагүй юм байна” гэсээр зөвшөөрөв. Агуу их найрагч ачит аавыгаа ийн дурслаа. 

-Таны аав ямар хүн байсан бэ? 

-Миний аав дөрвөлжин бурам шиг сайхан эр байсан. Хүний аливаа дурдатгал сэтгэл зүрх, оюун тархинаас эхэлдэг. Тиймээс ч би аавынхаа тухай дурдатгалыг ясан доторхи чөмөгнөөсөө эхэлье. Миний аав олон таван үггүй эгэл хүн байсан. Над шиг чалчаа юм байгаагүй ээ.  Би энэ чалчаа байдлаа их саглагар модон дор суусан шувуу болгон жиргэдэгтэй зүйрлэн цагаатгаж боддог. Аав маань уран гоё үг унагаж, гуадаж ярьдаггүй, уур хилэнгээс хол, зөрүүдэд их ойр хүн байсан даа. Хадар хүдэр татсан түргэн хөдөлгөөнтэй, шазруун, шударга нэгэн байлаа.   

-Та нэгэн бүтээлдээ “Ангир шар нарны дор аавынхаа хайранд 49 жил өлгийдүүлж өссөн” гэж дурссан байсан? 

 -Аав минь ханьгүй, би ээжгүй олон жил хамт амьдарсан. Хоёр биеийнхээ дутууг нөхөж, амьдралын нугачааг давсан. Олон нөхөөстэй дээл шиг он жилүүдийг хэнэггүйхэн эр зангаар л өнгөрүүллээ дээ. Эргээд бодоход, аавынхаа энэ занд эрэмшээд би хэнэггүй явсан байна лээ.  Аав минь намайг амьд харагдаж бас зовоохгүй байсанд минь сэтгэл нь “цадаад” юу ч нэхэж, шаардаж байгаагүй. Би уг нь сайн хүн болж өсөх ёстой ч чадаагүй юм.

“Сайн хүний үр сайн хүн байж чаддаггүй юм байна даа” гэж би одоо хэр нь боддог. Баярлуулж, энхрийлэн ачийг нь хариулаагүйдээ өөрийгөө зэмлэж ханахгүй явна. Уг нь би аавтайгаа бараг зэрэг өтөлсөн юм сан. Тэгсэн мөртлөө ухаан суугаагүй байснаа одоо хүртэл нэхэн санаж, харамсдаг.  

-Таны аав ээжийн тань шарил дээр “Гадаа их дулаахан байна. Ах дүү нар тань бүгд иржээ. Хүү бид хоёр чинь энд… гэж хэлээд хоолой нь зангирч байсан” гэж бичсэнийг тань уншаад зөндөө уйлсан…  

-Миний аав амьдралыг ямар энгийн, үнэнээр нь ойлгодог юм бэ гэж би гайхдаг. Аливаа зүйлд их адгуу хүн байж билээ. Тэр зан чанар нь надад даанч өвлөгдөөгүй юм. Би аймхай, залхаг зантай. Үүнийг маань миний хань л цагаатгаж явдаг.  Хүмүүн гэгч ер нь алдар хүнд, магтаал сайшаалд хөөрөгдүүлэн нисэхээс татгалзаж ямагт газрын татах хүчинд л ойр байгаасай гэж би дандаа бодож явдаг. Баярлах, гомдох, атаархах, үзэн ядалт, муу муухай бүхний дунд нэг л зан чанартай хүн байх ёстой.    

 -Аавыгаа өөд болсны дараа “Тэгэх минь яалаа, ингэхгүй яав даа” гэж их харамссан гэсэн. Алдсаныхаа дараа ухаардаг нь амьдралын нэг өнгө юм уу даа?  

-Хүн болгонд л тийм зүйл байдаг байх. Ухаарсны дараа гэмшил ирдэг. Энэ асуудал ухаарахын өмнөх гэмшил байдаггүйгээс л болдог байх. Их л буруу дараалал юм шиг ээ.   

-Ач хүү нь өвөөгийнхөө хөргийг зурах үед Та их баярласан гэсэн?  

-Миний хүүгийн зурсан тэр хөрөг бие, сэтгэлд минь нэвт шингэсэн дүр байсан болохоор гоодож зурсан бусдаас нь илүү үнэтэй санагдсан. Ач хүү минь өвөөгөө зурна гэдэг том баяр байлгүй яахав. Гэртээ ороод хаана ч очоод суусан тэр хөргийн нүд намайг дандаа харж байдаг.  

 -Аавынхаа харцнаас юуг ойлгож үлдсэн бэ?  –

“Бие нь хүний дайтай болох яах вэ, хүн шиг хүн яваарай” гэсэн дуугүй үг л олж харсан даа. Тийм харцтай би дахиад учрахгүй биз дээ.  

 -Яагаад?  

-“Хойд насандаа аавыгаа олж уулзаж чадах болов уу” гэж би дандаа боддог. Аавыгаа тамд очиж эрэхгүй. Яагаад гэвэл, миний аав тамд очих нүгэлгүй амьдарсан. Бурхдын орон буюу диваажинд л байгаа байх. Тэнд очиж уулзъя гэхэд диваажингийн хаалга миний өмнө онгойх ч юм бил үү, үгүй ч юм бил үү.   

-“Эцэг гэдэг зүтгэж элэгддэг их үүсгэл” гэж Та хэлсэн байна лээ. Яагаад ингэж хэлэв?  

-Ижий, аав хоёроо элэгдэж мөлийх тутамд би бүтэн болж байсан. Тэд маань амьдралын дутуу, амьтны ааш араншин, хорвоогийн хатууд элэгдээгүй. Намайг л гэсээр яваад элэгдсэн. Би бол үүсгэгчээ үгүйсгэсээр өндийсөн үгүйсгэгч бодьгал юм.   

-“Хоёр хүн нэг авсанд багтахгүй” гэж хэлээд Та аавыгаа гомдоосондоо их шаналдаг уу?  

-Амихандаа би аавыгаа тайтгаруулах санаатай яруу найрагдсан нь тэр. Яруу найрагт алдас хааяа байдаг шүү дээ. Аав минь нэг их гомдоогүй байх. Харин миний хүү ухаантай хүн болох нь дээ гэж дуншсан болов уу.  

 -Аав тань бие нь доройтоогүй байхдаа ачаасаа “Уртын дуу тавиад өгөөч” гэж гуйсан гэдэг юм билээ?  

-Би дэргэд нь байгаагүй л дээ. Аав минь дуунд их дуртай. Миний аавын амьдралд уйлах өдрөөс дуулах өдөр нь олон байсан байх аа. Орчлонгоос хүн явахдаа хоргодох юмны нэг нь дуу байдаг юм байна гэж би ухаарсан. Хүн ер нь дуун дунд амьдарч дуусдаг. Бүүвэйн дуунаас эхлээд уртын дуу хүртэл амьдардаг гэж боддог.  

 -Таны гарыг атгаж байхад мэдрэгдэж байсан тэр зүрхний цохилтыг дүрслэн хэлээч?  

-Би тэр цохилтоос амьдын хэмнэлийг л сонссон. Энэ хэмнэл битгий тасраасай гэж бодож байлаа. Тэр цохилт их яаруу. Ааваасаа хагацахын зовлон над руу ирэх гэж яараад байгаа юм шиг тийм хурдан. Нар жаргахын өмнө төө хэрийн зайнд гэгээ асгаж, тэр цохилтын хэмнэлээр доошлоод байгаа ч юм шиг. Тэгээд л миний эцэг нар жаргасан даа.  

 -Ер нь хүмүүс эцгээ бага, эхийгээ их ярьдаг юм шиг санагддаг. Танд тэгж бодогддог уу?  

-Хүний эцэг, эх гэдэг намайг их, бага ярилаа гэж зарга мэдүүлдэггүй их хайр болохоор тэгдэг байх л даа. Хэн боловч ижий, аавтайгаа урт удаан хамт байгаасай гэж би залбирдаг.  

-Та аавдаа зориулж олон сайхан шүлэг бичсэн шүү дээ. Ер нь хэчнээн бүтээл зориулсан бол? 

-Зөндөө шүлэг бичсэн дээ. “Хэчнээн шүлэг бичсэн ч миний аавын дэргэд юу ч биш шүү дээ” гэж хааяа уцаар төрдөг. Бичиж дурсаад хариулчих тийм жаахан ачлал бол аав, ээж хоёр биш. Би ямагт аав, ээжээсээ бага байж орчлонг туулна.      

-Таны 25, 49-ний жил их хатуу орж дээ?  

-Жил орох гэдгийг номын мэргэд төрсөн он, цагийн ааш араншин, агаар ус яг л тэр хэвээрээ давтагдахыг хэлнэ гэдэг юм билээ. Би хагацал, баяр давхацсан жил төрсөн байсан юм байлгүй дээ. Миний 25, 49 насны жил гунигийн үүл зангирч бороошсон он байсан даа. Тэр үед би хүүхдийнхээ алга, ургасан өвс хоёр дээр нулимсаа дусаахгүй юмсан гэж их бодсон. Гэтэл нууж унагасан нулимс юун дээр ч хамаагүй дусдаг юм билээ.  

-Байгаль үг хэлэхгүй ч өөрийнхөө зовлон жаргалыг мэдэрдэг зүрхийг бүтээдэг шүү дээ. Түүнтэй адил аав тань одоо таны яриаг уншихгүй ч гэлээ, сүнс нь сонсч байгаа байх даа? 

-Хүний харааны хурд муу болохоор харж чаддаггүй л болохоос биш бид эртний их сүнсүүдтэй хамт байгаа гэж би боддог. Магадгүй, аавын минь сүнс намайг тойрон эргэж байгаа байх. Амьдад нь баярлуулж чадаагүй ч сүнснийх нь өмнө алдасгүй байх сан даа.  

-Эцэг, эхчүүд хүүхдээ хурдан өсөөсэй гэж боддог. Энэ ч утгаараа сургаалиа их хайрладаг байсан байх?  

-Тийм гэнэ лээ. Аав маань нэг өдөр намайг мөлхөж байхыг хараад ижийд хандан “Иш, би хүүгээ том болчихоод даалууны мөрийд унасан морио өгч, эмээлээ үүрээд ирж явахыг нь харах юм сан” гэж суусан гэдэг.  Эмээ тэндээс нь “Хош гэж, тийм хүн болохдоо яадаг юм бэ” гэхэд нь аав “Хүн л болж байвал ямар ч байсан яадаг юм” гэсэн тухай ижий маань ярьдаг сан. Мөн их хайр шүү. 

Эх сурвалж: Sonin.mn

Advertisement

Сайн Мэдээ

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Сайхан Түүхүүд

Хүнд өвчинтэй эцсээ хүртэл тэмцсэн ч биднийг орхин одсон агуу бүсгүйн дүр дахин амиллах нь

Published

on

By

Сайн байцгаана уу? Та бүхэндээ шинэ 7 хоногийн мэнд хүргэе! 2014-2016 онд Та бүхэн С.Болормаа агсан ясны хорт хавдар өвчинтэйгөө тэмцэн АНУ-д эмчлүүлж олон хүнд хагалгаа, эмчилгээ хийлгэж, ард түмнийхээ сэтгэлийн хүчээр гэрэлт хорвоод амьдрахын төлөө тэмцэж байсныг та бүхэн маань санаж байгаа байхаа. Тэрбээр амьдралынхаа сүүлийн цаг хугацаанд өөрийн түүхээр ном бичиж үлдээх хүсэлтэй байсан юм. Харамсалтай нь бид түүнийгээ 2016 оны намар нь үүрд алдсан билээ.

Харин 2019 онд “Mongolian Apollo film” бидний туулсан амьдрал, хайрын түүхээр УСКхийх хүсэлт ирүүлж, киноноос олсон орлогоо сайн үйлсийн аянд зарцуулна гэсэн болзолтой кино зураг авалтын ажил эхэлсэн юм. Олон саад бэрхшээл, цар тахал, хөл хорионы ард кино уран бүтээлчдийн баг маань амжилттай гарч 2022.06.03нд Үүрдийн Хайр УСК үзэгч та бүхний хүртээл болход бэлэн болжээ.

Түүний дүрийг залуу жүжигчин Khuntsenguun Battulga бүтээжээ. Үнэхээр адилхан… Сэтгэл догдлол, айдас сандрал, сэтгэл нэг тийм түгшүүртэй ч баяртайгаар энэ мэдээллээ та бүхэнтэйгээ хуваалцаж байна. Уран бүтээлийн мөнхийн цагаан суварга босгож өгсөн нийт кино багийнхандаа чинь зүрхнийхээ гүнээс талархал илэрхийлье

АНУ-с Б.Тамир

Тэдний өр өвдөм хайрын түүх…./заавал уншаарай/

Намайг Б.Тамир гэдэг. Би телевизийн салбарт ажилладаг жирийн л нэгэн залуу. Тэр нэгэн өвлийн хүйтэн өдөр “УБ” нэртэй жижигхэн кафед цай уух гэж орохдоо С.Болормаа гэх үзэсгэлэнт бүсгүйг олж харснаар миний амьдралын аз жаргалтай өдрүүд эхэлсэн юм даа.2011 он.Өвлийн хүйтэн өдөр халуун цай уух гэж Хүнсний нэгдүгээр дэлгүүрийн хажууд “УБ” нэртэй жижигхээн кафед орлоо. Тэнд нэгэн үзэсгэлэнтэй бүсгүй зөөгч, бармэн гээд л хамаг юмаа ганцаараа хийгээд гүйж байсан санагдаж байна. Анхны сэтгэлд үлдсэн зүйл тэрний минь нээх нарийхан жингэнсэн дуу хоолой “Хэхэхэ юүүүү захиалах уу?” гээд л.Тэгээд өдөр цайны цагаараа ажлынхнаа дагуулж очиж хоол идэнгээ сэм сэмхэн өднө, орой ажлаа тараад ажилд тусалж бармен зөөгч хийж өгнө. Тэгж байгаад бид хоёр бие биедээ ихэд таалагдаж, Болороо намайг нээх их гүйлгээгүй ээ. Нэг мэдсэн тэр жингэнсэн дуунд нь дасчихсан байсан.Тэгээд л бид 2 өөрсдийн гэсэн телевизтэй болноо гэж их ярина. Бүх цаг үеийн мэдээллийг хүргэдэг жинхэнэ супер телевиз.

Мэдээж энэний хажуугаар бусдын адил олон үр хүүхэдтэй өнөр өтгөн гэр бүлтэй болно, хүнд их хэрэгтэй хүн болох юмсан гэж бодож мөрөөднө. Гэхдээ одоо шөнө болгон бид хоёр эрүүл саруул ногоон талд гүйж байна зүүдлэх юм. Болороог минь дуурайсан хөөрхөн охин, намайг дуурайсан хүү гээд сайхан амьдралаа их мөрөөдөж байна.Амьдрал их амттай шүү. Анх болзож байхдаа их алхана, цалин буусан бол таксидана. Цалин дуусчихсан бол микродоно. Яг залуучууд минь ямар байдаг яг тэр жимээр л бидний амьдрал эхэлсэн. Эхнэр минь их ажилсаг няхуур төлөвлөлт, зохион байгуулалт сайтай учир амьдрал дороо л цэгцрээд ирдэг юм байна лээ. Тэгээд л айлын хажуу өрөөнд хувцсаа чирээд, бид 2 хамт амьдарч эхэлсэн. Түрээсийн өрөө гэсэн үг л дээ.

Дараа нь амьдрал арай дээрдэж хэн хэн нь ажлаа сайн хийж, цалингаа нэмүүлээд л. Анхны машинаа авчихаад бүхнийг ялчихсан юм шиг л хөөрч явлаа. Сайхан үе шүү….Миний эхнэр “Этүгэн эе” хэмээх уул уурхайн компанид ТУЗ-н даргын туслахаар ажилдаг байв. Маш их ажиллана. Өдөр шөнө нойр хоолгүйл ажиллана. Ажил ажил л гэсэн бүсгүй шүү. Заримдаа намайг мартлаа гэж би уурлана.2013 он.Бид хоёрын хамгийн их нандигнадаг зүйл бол Хайр минь шүү дээ. Бид 2 яг нэг хүн шиг бодож сэтгэдэг.

Үйлдэл бүхнээ шүү. Хайр хүнийг ийм болгодог байхаа. Болороо өмнө нь дөрвөлжин би таван хошуу хэлбэртэй байсан бол одоо бид хоёр тэр дүрсээ эвдсээр байгаад бөөрөнхий болчихсон байх өө.2013 онд бид 2 хуримаа хийхээр шийдсэн. Хуримын ордон, талбай, гандан ороод, дараа нь ах дүү, найз нөхдөө ресторанд урин сайхан хурим хийсэн шүү. Би өөрөө олон залуу хосын хурим найрыг хөтөлж байсан болохоор өөрийнхөө хуриман дээр зүгээр сууж чадахгүй “За би босъё, би хөтөлчихье” гээд л.Бид хоёрын хамгийн сайхан дурсамж гэвэл хуримаа хийчихээд “Хуримын дараа хаачих вэ?” гэдэг байлаа ш дээ.

Байргүй байлаа. Дараа нь нээх удалгүй 8% шалгуур тэнцээд өөрсдийн байраа авч билээ. Ямар сайхан гэж бодноо. Бүх зүйл нь шинэ гэр орон минь. Гэрийнхээ хойморт налайж суугаад эхнэр минь цай чанаж дээж өгч билээ. Үнэхээр сайхан…Бага багаар…Бид хоёр хуримаа хийсний дараагаар 2013 оны 6 сараас хойш Болормаа минь бага багаар өвдөж эхэлсэн.

Манай хүн их гүргэр. Зүгээрээ, зүгээр гээд ажлаа хийгээд гүйгээд л байлаа. Тэгээд их олон эмнэлэгээр явсандаа эмэгтэйчүүд, мэдрэл, дотор, зүрх судас, үе мөч, халдварт хавдар, гэмтэл согог, ер яваагүй эмнэлэг байхгүй. Бариа засал, зүү төөнүүр, уламжлалт анагаах ухаан, гээд л явж өгсөөн.Тэгж байгаад 2014 онд оношоо ерөнхийд нь мэдэж, Америкийн нэгдсэн улс руу ирж шинжилгээнд орж бүх оношоо мэдэж эмчилгээ эхлүүлсэн.

Болороогийн минь баруун хөл нь их өвддөг байсан. Тэсэхийн аргагүй. Маш их өвчин намдаах хүчтэй тариа эмнүүд уухаас өөр монголд эмчилгээ хийж чадаагүй ээ. Баруун хөл өвдөөд зүүн хөлнөөсөө зөрж нарийсаж эхэлсэн. Сүүлдээ явж чадахгүй болж суга таяганд орсон. Их аймшигтай…Тэгээд Монголдоо Хавдар судлалын төвд өвчин хөнгөвлөх төвийн эмчид хандан яс хамгаалах тариа хийлгэж эхэлсэн.

Тэр үед би Америкад ажлаар ирсэн байсан учир эхнэрийнхээ оношийн тухай эмч нартай уулзаж эмнэлэг хайж, тэр нь үр дүнд хүрсэн юм. Тэгээд эхнэр минь яаралтай араас ирсэн.Өвчний онош нь залуу хүмүүст маш ховор тохиолддог ясны хорт хавдар гэж оношлогдсон. Хүнд шатандаа орсон учир яаралтай эмчилгээ эхлүүлэхгүй бол үхлийн аюултай болжээ гэсэн.Анх эмч нарын баг үзээд хагалгаа хийвэл дараа нь суумгай болох магадлал өндөр. Тиймээс химийн эмчилгээний дараа туяаны эмчилгээ хийнэ гэсэн юм. Тэгээд химийн эмчилгээ эхлүүлсэн бөгөөд 5 курс эмчилгээ хийлгэсэн ч үр дүн сайн гараагүй. Эмч нар эргэн хуралдаж хагалгаа хийхээр болсон гэж хэлсэн. Одоо хагалгааны товоо хүлээгээд л сууж байна. Хагалгааны хүндрэлээс бас их айж байна.Одоо….Одоо Болормаа минь их ядруу байгаа дотор нь муухайраад л, толгой нь өвдөөд л, баруун хөл нь өвчин намдаах эм уухгүй бол өвдөөд л байгаа. Би яахав урлагийн хүн болохоор хажууд нь аль болох сэтгэл санааг нь дэмжих гээд л гүйгээд байдгийн.

Заримдаа бүүр хэтрүүлээд баларна ккк.Мэдээж хэрэг хүний нутагт ар гэр найз нөхөд, ажил төрлөөсөө хол байна гэдэг их хэцүү. Сэтгэл зүйгээр өргөх дэмжих хамгийн том дэм юм. Тэгээд мэдээж хэрэг мөнгө санхүү хэрэгтэй шүү дээ.… Амьдрал дутууг нь нөхдөг гэдэг шиг манай хүн ярих, үг хэлэх, дуу шүлэг, бүжгэндээ бол үнэн тааруу ш дээ ккк.

Гэхдээ миний Болормаа их ухаалаг даруу зантай, дандаа миний оргилуун занг дарж зөв шийдвэр гаргаж байдаг бүсгүй шүү…. хэмээн ард түмэн энэ 2 хосоор минь бахархаж байсан билээ. Урт удаан амьдраагүй ч сайхан залуугын энгэрт ханатлаа эрхлээд, жинхэнэ хайрыг мэдрээд буцлаадаа. Ум сайн амгалан болтугайТэгвэл түүний нөхөр цахим хуудаснаа үүнийг нийтэлсэн нь хүмүүс итгэж өгөхгүй байгаа билээ.Зовж байна гэж хэлж болдоггүй юм шүү

Хорвоо дээр 3 төрлийн л зовлон байдаг.

1. Өсөхийн цагт эх эцгээ алдах нэг зовлон!

2. Өөдлөхийн цагт ханиа алдах нэг зовлон!

3. Өтлөхийн цагт үрээ алдах үүрдийн зовлон!Хорвоо ямар ч байж болноо эд баялаг мөнгө төгрөг олдохдоо л олдоно!Харин хайртай хүмүүс гэдэг нэг л явбал дахин бидэнд эргэж ирдэггүй юм!Тийм учраас өөрийгөө зовж байна гэж бүү бодоорой. Амьдарна гэдэг, амьд явна гэдэг хамгийн сайхан нь билээ!!!Хань минь одоо тэнгэртГэрэл гэгээндСайн сайхантай хамтИнээмсэглэн байгаа!

Ум сайн амгалан болтугай!

Continue Reading

Сайхан Түүхүүд

Цэрэндагва: Өдий хүртэл хирээ угаалгаж хоолоо хийлгэчихээд арай ч ингэж болохгүй байхаа

Published

on

By

Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын жүжигчин П.Цэрэндагва хэрхэн сархад, тамхинаас татгалзсан талаараа өөрийн туршлагаа хуваалцжээ.

“Хоёр зүйлд хүмүүс их анхаараад байна. Сархад, тамхи гэж. Би ч хэрэглэж байсаан. Тамхи ч гэсэн адилхан. Тамхи гээд юмыг би хаяад арван хэдэн жил болж байна. Би тариа хийлгэсэнгүй, элдэв эм дом уусангүй. Ханийхаа үзүүлсэн нэгэн үйлдлээс болоод тамхийг би хаяая гэж шийдсэн.

Болдог л юм байна. Мань мэт нь хөдөө гадаа их явна. Хоол ундаа бэлдэхээсээ өмнө татах тамхиа өдрөөр нь хоногоор нь тооцоолоод л хайрцаглаад аваад гардаг. Хөөрхийдөө муу хань минь “Энэ чинь ийм л их хэрэгтэй юм байх даа. Хоол унд байвал л яасан юм бэ” гэж хэлдэг л байсан. 50 гаруй жил өөрийгөө муутгасан байна. Нэг кинонд хамт явсан. Ажил их байсан болохоор нутгийн хүмүүстэй тамхилж яваад, тамхи тооцоо алдсан.

Эрчүүд бид нар чинь тооцоо алдахдаа амархан улс л даа. Тамхигүй болчихоод нэг орой зурагнаас хүрээд ирсэн, хоол унд бэлэн байна. Идлээ. Хань орж ирдэггүй. Гадуур хүнтэй уулзаад явж байгаан байлгүй дээ гээд ажил шалгах санаатай хаана юу хийж байгааг нь бас харах санаатай явсан чинь байдаггүй.

Машин унаа сурагласан чинь хоёр унаа байдаггүй ээ. Бие хаа нь зүгээр байгаа даа зовж эхлэх юм. Зовлонгоо хамт туулна гэж хоёулаа нийлсэн юм л даа. Тэгээд байж байтал хоёр унаа ирлээ. Сүүлийн унаанаас нь хань минь тортой юм барьчихсан бууж ирж байна. Тосоод очлоо. “Яаваа бие хаа чинь зүгээр үү, юу болов” гэсэн чинь “Юу ч болоогүй. Эрдэнэт ороод ирлээ. Энэ болох уу” гээд бүтэн хайрцаг Марлборо гэдэг тамхи аваад ирж.

Тэгээд өрхийн тэргүүн ухаантай юм болохоороо бодол зурс хийж байна. Өдий болтол энэ хүнээр хирээ угаалгалаа. Хоолоо бэлдүүллээ. Энэнд л явуулах минь дутаж дээ гэсэн бодол толгойд орж ирсэн. Авчирсаныг нь хүндэтгээд, татаж байснаа бодоод нэгийг нь задалсан. Тэгээд хүнд тарааж өгсөн.

Гэртээ ирээд долоо хонож байсан. “Болж байна уу хань минь” гэж. “Юу тэр вэ” гэсэн чинь “Чи тамхи татахгүй болж байгаа юм уу даа” гэхээр нь “Бололгүй яахав дээ” гээд тэгээд л тамхинаас гарсан даа. Эрдэм ном сургуулийг би төгссөөн бас. Надад тэр хүнд үзүүлдэг хавтас чинь байгаа. Хоёр ч байгаа. Тэрнээс гадна ээж аавын минь надад нэвчээж өгсөн амин ухааны хүчинд өдий зэрэгтэй явж байна.

Би ханиа сонгоод олчихсондоо өдий зэрэгтээ явж байна гэж боддог. Сархаднаас бас больсон. Амсаж үзэж л байсан, ууж үзэж л байсан. Уул нь тухайн үедээ бол бас хэрэгтэй л юм байна лээ. Үгэнд хууртсан юмаа. Идээний дээж гээд. Энэ үгийн утгыг би ойлгоогүй байсан юм байна. Идээний дээж сархад гэж хүндлэхийн цаана ээ дээ наадах чинь их юм дагуулна шүү гэдгийг өвгөд маань бидэнд захиад үлдээснийг бид ухаалагүй явж.

“Чи жүжигчин болох гэж, олны танил болох гэж энэ ажлыг сонгож их ачаа үүрэх гэж, би олонд танигдчихаад яваа хүн, чамайг сархад уугаад далжигнаад яваад байх юм бол хажуудаа дагуулж явахад хэцүү болно шүү дээ гэж хань маань хэлсэн. Үг багаддаггүй юм байна лээ. Тусгаж авбал үг бүхэн эрдэм байдаг юм байна лээ гэдэг үүднээс тэр идээнээс татгалзсан байна” хэмээн ярьжээ.

Харин түүний гэргий Ардын жүжигчин Мэндбаяр гуай дараах ярилцлагыг өгчээ.

“1957 онд 7-р ангид байхдаа Төмөр замын 7-р сургуульд анги даасан багш Дэндэв гэж хүн байсан юм. Хэл уран зохиолын багш, сэтгүүлч хүн л дээ. Тэр хүн “Муурын байшин” гэдэг жүжгийг ангийнхаа хүүхдүүдээр хийхгүй юу. Тэгээд надад Баян муурын дүрийг өгсөн юм. Тухайн үед 7-р ангийн хүүхэд юу мэдэх вэ дээ. Би ер нь жүжиг гээд тэр дундаа драм гэж мэргэжлийг мэддэггүй байлаа.

Урлаг гэдэг зүйлийг дуулдаг, бүжгээр л ойлгодог байсан цаг үе юм. Ангийн багш маань энэ жүжгийг ангидаа тавиад, эхнэрийнхээ шляпан малгайд надад авчирч өмсүүлж цүнхийг нь бариулж, юбка цамцыг нь авчирч өгөөд ингээд гаргаж байсан. Тэр бол миний урлагт орох хамгийн анхны сэтгэл алхам байсан болов уу даа гэж боддог юм.

Түүнээс хойш 1959 онд 8-р ангиа төгсөөд 9-р ангидаа орох гээд 9 сарын 1-нд 18-р 10 жилд яваад очсон. Хичээл 3 хоног орсон юм. 9 сарын 3-нд Ардын жүжигчин Нямын Цэгмид гуай, Гомбосүрэн гуай, Клара гээд Буриад багш ирчихсэн. Одоо болохлээр Соёлын яам гэж байсан түүнээс дотооддоо дээд боловсролтой мэргэжлийн жүжигчин кино болон драмын жүжигчин бэлдэх 20 хүүхдийн зөвшөөрөл авсан юм байна лээ л дээ.

Тэгсэн завсралгаанаар захирлын өрөөнд дуудаж байна гээд. Захирлын өрөөнд яваад очсон чинь надтай нэг ангид хамт сурч байсан Зоригоо гэж Алтан Өргөө киноны Сүмбээд тоглодог тэр Зоригоо, би, Батсүх гэдэг гурван хүүхдийг телевизийн Бадрах бид дөрвийг нэг ангиас аваад захирлын өрөөнд оруулж байгаад за ингээд Монгол улсад анх удаа жүжигчний мэргэжлээр, драмын болон киноны жүжигчний дээд боловсролтой жүжигчдийг бэлдэх анхны анги байгуулж байна. Үүнд орох хүсэлтэй бол та нар очиж шалгуул, Дуурийн театрын байранд маргааш 14 цагаас шалгуулна гэсэн.

Тэр цаг үеийн тохироо, миний 9-р ангид орсон цаг үетэй яаж тэгж таарсан юм бурханы зураг юм болов уу гэж боддог. Тэгээд юу ч мэдэхгүй 9-р ангийн хүүхэд Багшийн дээд сургуулийн Кино драмын 1-р ангид дээд сургуульд орчихсон юм. Би чинь Төмөр замын Точка-гийн хүүхэд шүү дээ. Тэгсэн ангийнханаасаа “Тэр дуурын театр гэдэг нь хаана байдаг юм бол” гэсэн чинь “Төмөр замын автобуснаас шулуухан суугаад Ленин клуб гэж асуугаад буугаарай тэрний хойно яагаан байшин байдаг” гээд.

Зааж өгсөнөөр нь яваад очсон чинь олон хүүхдүүд суучихжээ. Нөгөө хүүхдүүд чинь гоё ч гэж жигтэйхэн юм. Нэрсээ хараад ороод л дуулаад, бүжиглээд. Дагвадоржийн Мэндбаяр дуудаж байна. Яваад орсон чинь жигтэйхэн ааштай гэмээр эмэгтэй байна. Тэр хүн нь намайг гар яв гэж хөөгөөд гаргачихаж байсан юм. “За дуулдаг уу” гэж байна. Дуулдаггүй гэсэн чинь өө, дуулдаггүй юм бол ямар гээчийн сонин хүүхэд вэ, өөр юу хийдэг юм шүлэг унш гэж байна.

Миний нутаг гээд 4 мөрт уншчихлаа. Бүжиг хийдэг үү гэнэ. Сургуулийн бүжгийн дугуйланд явдаг байсан юм. Бүжиг хийлээ. Тэр хүн нь Ардын жүжигчин, төрийн шагналт Оюун багш маань байсан. Гар гар гээд намайг тэглээ. Гараад явсан чинь нөгөө хүүхдүүд надаас яасан яасан гээд асууж байна. Мэдэхгүй ээ намайг гар гар гээд хөөгөөд гаргачихлаа гэсэн дээ.

Тэгээд хамгийн сүүлд тэнцсэн хүүхдүүдийн нэрсийн жагсаалт гарах болоод эхний хоёр өдөрт Мэндбаяр гээд гарчихсан байна. 3 дахь өдөр гэсэн Багшийн дээд сургуульд орох хамгийн сүүлийн шалгалт гэсэн чинь Мэндбаяр гээд нэр орчихсон байна. Итгэж ядаад гэртээ хариад аавдаа хэлэх гэсэн чинь аав хөдөө явчихсан. Маргааш ирнэ гэхээр нь гэрээ аягүй сайхан цэвэрлээд хичээлдээ тэр өдөр нь явсангүй.

Аавыг ирэнгүүт нь сайхан хоол унд хийчихээд аав намайг нааш ир үнсье гэж байна. Миний хүү сайхан хоол хийж ингээд сайхан амар гэж байна. Тэгэхээр нь би ааваа би нэг юм хэлэх үү гэсэн чинь юу вэ гэнэ. Би ингээд ингээд сургуульд шалгалт өгөөд тэнцээд Багшийн дээд сургуульд орчихлоо гэсэн чинь аав бүр гайхаад чи юу яриад байгаа хүүхэд вэ юу гэж чамайг ийм жаахан хүүхдийг авдаг юм гэхээр нь үгүй ээ авчихсан, Нямын Цэгмид гуай гээд Богдод тоглодог хүн гэсэн.

Тэр хүн манай ангийн багш болох юм гэнэ. Маргааш бид нарыг Багшийн дээд сургууль дээр ир гэсэн гэлээ. Аав бүр гайхаж байсанаа би ер нь аваад очьё. Энэ дүү чинь юу болоод байгаан, юу яриад байгаан гээд тэглээ. Тэгээд багш дээр дагуулаад очсон чинь танай охин орсоон, танд баяр хүргэе гэсэн чинь аавын хоёр нүдний нулимс урсаад.

Тэр үед би аавдаа их баярлаж байсан юм. Миний аав Дагвадорж гэж хүн байсан. Халх голын байлдаанд оролцож явсан цэргийн хүн. Тэндээсээ ирээд Өргөн төмөр зам гэж анх байгуулагдахад тэнд анх ажилтнаар нь ороод тэтгэвртээ 1976 онд гарсан. Аав маань ах бид хоёрыг өсгөсөн. Би ганц төрсөн ахтай. Төмөрбаатар гэдэг юм. Ах бид хоёр аавын гар дээр өссөн болохоор хоёр биенээ л гэнэ.

Анхныхаа хүүхдийг гаргахдаа хүн заавал ээжийгээ боддог юм байна. Яг төрсний дараа миний ээж намайг ингэж гаргасан байх даа гэж бодогдож байсан. Эх нэгтэй олон сайхан дүү нартай л даа би. Тэр дүү нар маань бүгдээрээ сайхан дор дорноо амьдралтай явцгааж байдаг. Тиймээс ээжийг нэг их үгүйлээд байдаггүй.

Өссөн өссөнөөрөө л аавыгаа илүүтэй бодож дурсаж, хамт байснаараа. Аавыгаа ганцаардсан үедээ ч юм уу, тулгамдсан асуудал гарахад их санадаг. Бага охиноо төрүүлчихээд ирэхдээ 7 хоногийн өмнө миний аав бурханы оронд очсон байсан. Долоо хоноод гэртээ орох гэснээ орж чадахгүй байлаа. Хэнд харуулах гэж орох юм бэ гэж бодогдоод.

Тийм нэг тулгамдсан юм уу үед л санадаг. Урлагийн буянаар, алтан үеийнхэн гэж ахмадуудынхаа халамж энхрийлэл хайраар ханийхаа хайраар сайхан явж байна” хэмээн ярьсан юм.

П.Цэрэндагва

1948 онд Сэлэнгэ аймагт төрсөн.
1974-1978 онд УБИС-ийн кино драмын ангид Д.Маамхүү, Г.Жигжидсүрэн нарын удирдлагад жүжигчний мэргэжлээр суралцаж төгссөн.

1967-1971 онд УДЭТ-т жүжигчнээр
1972-1975 онд УХЗТ-т жүжигчнээр
1978 оноос УДЭТ-т жүжигчнээр ажиллажээ. 

1994 онд “Ричард ван III” жүжгийн Бекингем вангийн дүрээр МУАХ-ны ШИЛДЭГ ДҮРИЙН ШАГНАЛ

1991 онд МОНГОЛ УЛСЫН УРЛАГИЙН ГАВЬЯАТ ЖҮЖИГЧИН цол

2001 онд МОНГОЛ АРДЫН ЖҮЖИГЧИН цол 2004 онд “Шөнө дундын бүжиг” жүжгийн Амегогийн дүрээр “Гэгээн Муза I” наадмын ШИЛДЭГ ЭРЭГТЭЙ ТУСЛАХ ДҮР

2005 онд “Саран хөхөө” жүжгийн Сурасадиний дүрээр “Гэгээн Муза II” наадмын ШИЛДЭГ ЭРЭГТЭЙ ГОЛ ДҮР

2006 онд “Шөнө амталсан нулимс” жүжгийн Тэрбишийн дүрээр “Гэгээн Муза III” наадмын ШИЛДЭГ ЭРЭГТЭЙ ГОЛ ДҮР

2009 онд “Эдип” жүжгийн Тресийгийн дүрээр “Гэгээн Муза VI” наадмын ШИЛДЭГ ЭРЭГТЭЙ ТУСЛАХ ДҮР

2010 онд “Парисын дарь эхийн сүм” жүжгийн Фролло хамбын дүрээр “Гэгээн Муза VII” наадмын ШИЛДЭГ ЭРЭГТЭЙ ГОЛ ДҮР-ийн шагналуудыг тус тус хүртсэн.

Continue Reading

Сайхан Түүхүүд

МҮОНРТ хуулиа барьж ажиллана уу!

Published

on

By

МҮОНТВР хуулийнхаа дагуу хөтөлбөртөө дараах бодлогыг баримталж ажиллах ёстой. Өнөөдөр хуулиа сахиж чадаж байна уу?Европын холбоо болон бусад улс орны нийт 11 ЭСЯ-наас хэвлэлийн хурал хийхэд МҮОНТВ очоогүй.

Гэсэн атлаа Оросын ЭСЯ сэтгүүлчдийг хүлээж авахад очсон, РЦНК дээр болсон уулзалтад мөн очсон. Өнөөдөр Жуковын талбайд болж буй жагсаалыг бас сурвалжиллаа. ХУУЛИА БАРЬЖ АЖИЛЛАНА УУ!!!

Continue Reading

Онцлох мэдээ